Μια εργασία για τον Μαλέα είναι εκ των πραγμάτων διείσδυση στις απαρχές του ελληνικού μοντερνισμού: ο ζωγράφος αυτός αναδείχτηκε σε μία από τις φυσιογνωμίες που, λόγω της ευρείας επιρροής του έργου του σε σύγχρονους και μεταγενέστερους ομότεχνους, καθόρισαν τις κατευθύνσεις. Αλλά, επίσης, το διάστημα της δράσης του, τα πρώτα τριάντα χρόνια του 20ου αιώνα, ταυτίζεται με την κρίσιμη εκείνη περίοδο, κατά την οποίαν επιχειρείται η έξοδος της ελληνικής ζωγραφικής από το περιφερειακό πλαίσιό της και η σύνδεσή της με τα ρεύματα της μοντέρνας τέχνης στην Ευρώπη. Για πολλούς και ουσιαστικούς λόγους που ανάγονται στον ιστορικό και κοινωνικό ορίζοντα, δηλαδή τον εξωκαλλιτεχνικό, αυτό δεν μπορούσε να γίνει νωρίτερα. Στο καλλιτεχνικό πάντως,πεδίο, ο κυριότερος ήταν ότι μια εθνική ζωγραφική στο σημείο μηδέν, το 1840, εξ ολοκλήρου προσανατολισμένη στις ευρωπαϊκές ακαδημίες καλών τεχνών, χρειαζόταν ένα διάστημα για να διαμορφώσει τη μορφολογία και το τυπικό της. Και καθώς η πρωτοπορία προϋποθέτει την ύπαρξη μιας καθεστηκυίας τάξης, με την οποία θα αναμετρηθεί, το διάστημα των εξήντα χρόνων, μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, φαίνεται πως ήταν αναγκαίο. Το καλλιτεχνικό απόθεμα βρισκόταν ήδη σε φάση ωριμότητας. Με αυτό το δεδομένο, η εμφάνιση τότε, και όχι νωρίτερα, μιας αντίληψης ανατροπών μοιάζει λογική εξέλιξη. Η μονογραφία αυτή απευθύνεται στο κοινό αλλά και στους ειδικούς, για τους οποίους αποτελεί εργασία βάσης. (. . .)

[Απόσπασμα από το κείμενο του προλόγου]